Inspiratie

Wat een cadeau is het boek Hoofd, Hart, Handen van Sylvia Bronkhorst en Julika Verhoeven Vanaf de eerste pagina voel je: dit boek is geschreven dóór mensen uit het onderwijs, vóór mensen in het onderwijs. Het is praktisch zonder droog te worden, professioneel zonder afstandelijk te zijn, en doelgericht zonder de menselijke maat te verliezen.

Enige tijd geleden mocht ik op de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, samen met een aantal van mijn trainsters, een workshop: “How2talk2teens?” voor ouders verzorgen. Die ochtend werd een studiekeuze event voor leerlingen (uit 3/4 Havo, MBO en 3/4/5/VWO) én hun ouders georganiseerd, met als doel dat de tieners een stapje verder komen in hun studiekeuzeproces.

Tegenwoordig hebben veel onderwijsprofessionals het over eigenaarschap bij de leerling. In deze training zullen we starten met het bewust worden van hoe je als docent eigenaarschap bij de leerling creëert. Hoe communiceer je met je leerling en hoe zet je hem in de regie?

Herken je dit?

Tijdens lesbezoeken zie ik vaak dat, als er bijvoorbeeld ordeproblemen zijn, de docent vooral focust op wat er niet goed gaat in de les of wat leerlingen niet mogen. Het effect is dat de docent samen met de klas in een neerwaartse spiraal belandt. De docent blijft waarschuwen en de leerlingen blijven grenzen opzoeken.

Derdeklasser Tim wordt door veel docenten bestempeld als een bemoeial en een zeurpiet. In voortgangsvergaderingen valt zijn naam geregeld en er wordt volop gezucht. De kans is groot dat de docenten al gesprekken met hem hebben gehad, hem hebben gestraft of verboden hebben om het ongewenste gedrag voort te zetten. Ze proberen zijn lastige gedrag te onderdrukken. Het gedrag is ongewenst Het mag er niet zijn.

Wat nu als je er eens op een andere manier naar zou kijken? Als je de neiging van Tim zich overal mee te bemoeien niet als een probleem benadert, maar als een gegeven?

Veel docenten zijn op zoek naar 'leuke' activerende didactische werkvormen. Soms verliezen ze daarbij het leerdoel van de les uit het oog. Een didactische werkvorm is de activiteit die een docent met leerlingen/studenten uitvoert om hen iets te leren. Bekende werkvormen zijn: rollenspelen, leergesprekken en presentaties.

LOB (Loopbaanoriëntatie en - begeleiding) zal een belangrijk onderdeel gaan vormen van de nieuwe programma's in het VMBO. Je kunt daar nu al mee aan de slag, bijvoorbeeld door te inventariseren welke LOB-activiteiten je allemaal uitvoert op school en na te gaan of die activiteiten voor leerlingen losstaande activiteiten zijn of samen werken naar één doel: de voorbereiding op een opleiding en beroep. Voer je allemaal losstaande activiteiten uit, dan kun je starten met het in samenhang brengen daarvan.

Uit onderzoek blijkt dat samenwerkend leren effectiever is dan leren in het traditionele onderwijs. Samenwerkend leren heeft een positieve invloed op de cognitieve en sociale ontwikkeling van leerlingen. Elkaar onderwijzen, hardop denken en actief bezig zijn met de stof blijken essentieel. Daarom vijf activerende samenwerkende werkvormen die je zo kunt inzetten in je les.

Loopbaanleren leidt tot betere opleidingskeuzes, vergroot de motivatie van leerlingen en levert een bijdrage aan de vermindering van voortijdig schoolverlaten.

Kwaliteit van keuzes

Uit landelijk onderzoek in het vmbo en mbo blijkt dat veel tegen en over de leerling wordt gezegd maar nauwelijks met de leerling wordt gesproken. Hoe maak je de leerling tot hoofdrolspeler in zijn eigen loopbaan?

Hieronder vind je tips om je les goed te beginnen, aandacht te vragen, een goede instructie te geven en je les af te sluiten.

Tips om je les goed te beginnen

• Ga duidelijk zichtbaar bij de deur staan en maak contact met de leerlingen.

• Zeg gedag, geef zo nodig, gewenst gedrag aan met een glimlach. “Zet je die pet even af?”

Welke vragen stel je in de les en wat is je doel?

1. Zichtbaarheid van het denken

Door het stellen van vragen wordt het voor de docent zichtbaar en hoorbaar hoe de leerlingen er voor staan. (begrijpen ze de stof?) N.a.v. de vragen kan de docent besluiten de instructie of de werkwijze aan te passen.

1. Structuur van de les op bord

Schrijf  het leerdoel en criteria van je les op het bord. Bespreek ze met de leerlingen. Tijdens de les kun je telkens verwijzen naar het lesdoel en de criteria. Als de doelstellingen duidelijk zijn, hebben de leerlingen meer houvast bij het volgen van de les. Ook worden ze meer gestimuleerd om mee te doen, omdat ze weten wat er van hen verwacht wordt en waar ze op moeten letten. Je komt er aan het eind van de les op terug.

Twee weten meer dan één. Samen kunnen leerlingen problemen oplossen waar ze tegenaan lopen. Samenwerken draagt bij aan een positief groepsgevoel, een positieve omgang met elkaar en een betere zelfkennis.  

Samenwerken in de klas. Hoe organiseer je dat als docent? Het vergt een goede voorbereiding en klassenmangement. Het is tevens een goede manier om in de klas te differentiëren.

25 Tips om in de klas samen te werken

Uit onderzoek uitgevoerd door Carol Dweck (sociaal psychologe) blijkt dat er twee verschillende mindsets (geesteshoudingen of zelfbeelden) voor motivatie bestaan:

Er zijn mensen die menen dat bepaalde persoonlijke eigenschappen (bijvoorbeeld intelligentie) nagenoeg stabiel, vaststaand en onveranderlijk zijn. Dit is de fixed of statische mindset. Mensen met een fixed mindset hebben de overtuiging dat hun intelligentie "nou eenmaal is wat het is" en dat deze niet kan verbeteren. Na falen of tegenslag geeft men op.

Tegenwoordig wordt van veel medewerkers verwacht dat ze op een coachende manier met collega’s omgaan of op een coachende manier leerlingen sturen. Dit is makkelijk gezegd. Maar hoe pak je dat in de praktijk aan? Hoe ziet een gesprek eruit dat op een coachende manier gehouden wordt?

STARR staat voor Situatie, Taak, Actie, Resultaat en reflectie.

Bij een gedragsgericht interview vraagt de interviewer door op gedragskenmerken of competenties van de student. (Denk aan stressbestendigheid, samenwerkingsvermogen, omgaan met kritiek, etc.) 

Het voeren van een reflectiegesprek waarin een leerling samen met jou reflecteert op zijn proces tijdens de uitvoering van een thema is een vak apart. Het staat of valt met het stellen van de juiste vragen. Als je een goede vraag stelt, wil dat echter niet per definitie zeggen dat die vraag ook het beoogde effect heeft. Het is cruciaal om een goede vraag op het juiste moment te stellen.

Zorg voor een duidelijke en veilige start

Als volwassenen gaan we er vaak van uit dat we weten hoe leerlingen zich voelen. We zijn tenslotte zelf kind geweest, en kunnen ons dus uitstekend verplaatsen in hun gevoel, beleving en situatie.

In praktijk is echter iedereen anders en kun je dus nooit ECHT weten wat een ander denkt. Wat je meent te zien is uiteindelijk altijd jouw perceptie. En die kan sterk afwijken van die van de leerling in kwestie.